Zaburzenia pamięci – przyczyny neurologiczne, metaboliczne i psychiczne

Zaburzenia pamięci to częsty problem, który może wynikać zarówno z fizjologicznego starzenia się mózgu, jak i z chorób neurodegeneracyjnych, zaburzeń hormonalnych czy przewlekłego stresu. Kluczowe znaczenie ma różnicowanie przyczyn odwracalnych i postępujących.

• Najczęstszą przyczyną otępienia jest choroba Alzheimera
• Depresja może powodować tzw. pseudootępienie
• Niedobór witaminy B12 i niedoczynność tarczycy są odwracalne
• Zmiany naczyniowe mózgu nasilają pogorszenie funkcji poznawczych
• Aktywność fizyczna i dieta śródziemnomorska wspierają funkcje mózgu

Zobacz też: Jak czytać ulotki leków, żeby uniknąć skutków ubocznych?

Czy choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną zaburzeń pamięci?

Zaburzenia pamięci u osób starszych najczęściej wiążą się z chorobą Alzheimera.

Jest to postępująca choroba neurodegeneracyjna prowadząca do utraty neuronów w obrębie hipokampa i kory mózgowej. Objawia się stopniowym pogorszeniem pamięci świeżej, trudnościami w orientacji oraz zaburzeniami funkcji wykonawczych.

Inne choroby neurodegeneracyjne, takie jak choroba Parkinsona czy otępienie czołowo-skroniowe, również mogą prowadzić do pogorszenia pamięci, choć często dominują inne objawy (ruchowe lub zaburzenia zachowania).

Czy depresja i przewlekły stres mogą pogarszać pamięć?

Zaburzenia pamięci często towarzyszą depresji.

W tzw. pseudootępieniu depresyjnym problemy poznawcze wynikają z obniżonej koncentracji i spowolnienia psychoruchowego, a nie z trwałego uszkodzenia mózgu. Leczenie depresji może prowadzić do poprawy funkcji pamięciowych.

Przewlekły stres zwiększa poziom kortyzolu, który w nadmiarze działa neurotoksycznie na hipokamp – strukturę odpowiedzialną za konsolidację pamięci.

Czy zaburzenia metaboliczne są odwracalną przyczyną problemów z pamięcią?

Zaburzenia pamięci mogą być objawem niedoczynności tarczycy.

Niedobór hormonów tarczycy spowalnia metabolizm mózgu, powodując trudności z koncentracją, spowolnienie myślenia i pogorszenie pamięci.

Niedobór witaminy B12 prowadzi do uszkodzenia osłonek mielinowych neuronów i może powodować objawy neurologiczne oraz poznawcze. Wczesne wykrycie i suplementacja poprawiają rokowanie.

Czy zmiany naczyniowe mózgu wpływają na pamięć?

Zaburzenia pamięci często wynikają ze zmian naczyniowych mózgu.

Miażdżyca i przewlekłe niedokrwienie prowadzą do mikrouszkodzeń tkanki mózgowej. Tzw. otępienie naczyniowe często współistnieje z czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego, takimi jak otyłość, palenie tytoniu czy nadciśnienie.

Jak wygląda diagnostyka?

Diagnostyka obejmuje:

• Szczegółowy wywiad i testy neuropsychologiczne
• Badania laboratoryjne (m.in. poziom witaminy B12, hormony tarczycy)
• Rezonans magnetyczny (MRI) w celu oceny struktury mózgu
• Tomografię komputerową (TK) w wykluczeniu zmian pourazowych lub naczyniowych

Urazy głowy również mogą prowadzić do przewlekłych zaburzeń pamięci.

Czy styl życia może chronić pamięć?

Badania wskazują, że dieta śródziemnomorska, bogata w warzywa, oliwę z oliwek i kwasy omega-3, zmniejsza ryzyko pogorszenia funkcji poznawczych.

Regularna aktywność fizyczna poprawia przepływ mózgowy i stymuluje neurogenezę.

Niedobór snu, nadużywanie alkoholu oraz przewlekła nerwica negatywnie wpływają na funkcje poznawcze.

Q&A

Czy każde zaburzenie pamięci oznacza otępienie?
Nie, wiele przyczyn jest odwracalnych (np. depresja, niedobory).

Kiedy zgłosić się do lekarza?
Gdy problemy nasilają się lub utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Czy młode osoby mogą mieć zaburzenia pamięci?
Tak, zwłaszcza w przebiegu stresu, depresji lub niedoborów.

Czy aktywność fizyczna poprawia pamięć?
Tak, regularny wysiłek wspiera funkcje poznawcze.

Źródła:

1. Livingston G et al. Dementia prevention, intervention, and care. Lancet.
2. McKhann GM et al. The diagnosis of Alzheimer’s disease.
3. Smith PJ et al. Exercise and cognitive function.
4. NICE Guidelines. Dementia assessment and management.
5. O’Leary F, Samman S. Vitamin B12 in health and disease.